Borrelgarnituur & accessoires: planken, mesjes en meer

Kort antwoord: Voor een goede borrel heb je eigenlijk maar drie dingen nodig: een plank of grote schaal van flink formaat, twee à drie scherpe mesjes (een hardkaasmes, een zachtkaasmes en een charcuteriemes) en wat kleine bakjes voor olijven en dips. De rest is plezier, geen noodzaak.

Ik heb jarenlang gedacht dat ik een dure plank nodig had voordat een borrel “af” was. Onzin, bleek. Wat je echt nodig hebt past in een keukenla, en de helft daarvan heb je waarschijnlijk al. Toch maakt het juiste gereedschap het verschil tussen prutsen met een botermes en moeiteloos een stuk oude kaas in nette stukken snijden.

Hieronder zet ik op een rij wat werkt, wat overbodig is en waar je op let als je iets aanschaft dat jaren meegaat.

De plank: het hart van de borrel

Een serveerplank is het stuk waar je het meeste plezier van hebt en waar mensen het langst naar kijken. Toch is het ook waar de meeste miskopen gebeuren. Mensen kopen klein, en dan blijkt er na de kaas geen ruimte meer voor worst, druiven en wat noten.

Mijn vuistregel: reken op zo’n 30 bij 40 centimeter voor twee tot vier personen, en ga voor een grotere borrel richting 40 bij 60. Liever te ruim dan propvol. Een plank die overloopt oogt rommelig en je kunt er niet meer fatsoenlijk in snijden.

Welk materiaal kies je?

• Hout (eik, beuken, olijfhout, walnoot). Warm, mooi, en zacht voor je messen. Olijfhout heeft die prachtige nerf maar is prijzig en kan scheuren bij verkeerd onderhoud. Eiken en beuken zijn de werkpaarden: betaalbaar en stevig.
• Bamboe. Goedkoop en licht, maar hard. Het bot je messen sneller en voelt minder luxe aan. Prima als eerste plank, niet iets om mee uit te pakken.
• Marmer of leisteen. Oogt strak en houdt kaas koel, wat fijn is op een warme avond. Nadeel: je kunt er niet op snijden zonder je mes te ruïneren, dus het is puur serveerwerk.

Persoonlijk val ik altijd terug op een dik stuk eiken. Het wordt mooier met de jaren en je hoort dat bevredigende geluid als een goed mes het hout raakt. Een marmeren tegel haal ik er alleen bij als het echt warm is.

Koop één plank te groot in plaats van twee te klein. Een ruime ondergrond is het verschil tussen een borrel die ademt en eentje die er volgepropt uitziet.

Mesjes: hier wint kwaliteit het van kwantiteit

Die setjes van acht identieke kaasmesjes in een houten standaard? Mooi cadeau, maar je gebruikt er in de praktijk twee van. Beter investeer je in een paar goede dan in een hele waaier die allemaal hetzelfde doen.

De drie die je echt gebruikt

• Het hardkaasmes (met punt). Stevig, kort lemmet, vaak met een gevorkte punt zodat je het afgesneden stuk meteen kunt oppakken. Voor oude kaas, Parmezaan en alles wat tegenstand biedt.
• Het zachtkaasmes (met gaten). De gaten in het lemmet voorkomen dat brie of een romige blauwader aan het mes blijft plakken. Klein detail, groot verschil.
• Het charcuteriemes of een smal scherp mes. Voor het snijden van een stuk worst of het verdelen van paté. Een goed koksmes voldoet hier prima.

Een aparte draad-kaassnijder (die met het dunne staaldraadje) is handig voor jonge, plakkerige kaas die je in nette plakken wilt. Voor de borrel zelf laat ik mensen liever zelf snijden, dat is gezelliger en geeft minder gedoe.

Let bij het kopen op het materiaal van het lemmet. RVS is onderhoudsvriendelijk en roest niet. Goedkope messen verkleuren snel en worden bot; je merkt het meteen aan hoe ze door een korst gaan. Wat handvatten betreft: hout oogt het mooist op tafel, maar messen met een houten heft mogen niet de vaatwasser in. Daarover zo meer.

De kleine accessoires die het afmaken

Hier zit veel ruis in de markt. Je hebt geen specerijenrekje voor olijven of een gegraveerde kaasmarker nodig. Wel deze:

• Kleine bakjes en schaaltjes. Voor olijven, dips, mosterd en tapenade. Houd vochtige dingen gescheiden van de droge crackers, anders worden die binnen tien minuten zacht. Een paar espressokopjes doen ook prima dienst.
• Een goede broodplank of mandje. Voor stokbrood en crackers, los van de hoofdplank zodat je daar ruimte houdt.
• Cocktailprikkers of kleine vorkjes. Voor olijven, augurkjes en stukjes worst. Handiger en hygiënischer dan met de vingers graaien.
• Honingdipper en een klein lepeltje. Als je honing of vijgenchutney serveert bij kaas. Echt zo’n detail dat verrassend veel scheelt.
• Kaasmarkertjes of kleine kaartjes. Geen must, maar bij een borrel met meerdere onbekende kazen voorkomt het de vraag “wat is dit eigenlijk?” Een schoolbordlabeltje met krijt werkt en is herbruikbaar.

Wat je gerust kunt overslaan: de raclette-achtige gadgets, de verwarmde steen, de doseerflesjes voor olie. Leuk voor wie het toch al heeft, maar het maakt je borrel niet beter. De inhoud doet dat. Hoe je die inhoud opbouwt lees je in mijn stappenplan over de perfecte borrelplank samenstellen, en specifiek voor kaas in de gids over een kaasplank samenstellen.

Materiaal en onderhoud: zo gaat het jaren mee

Goed gereedschap aanschaffen heeft weinig zin als je het na drie keer ruïneert. Houten planken en messen met houten heft vragen om een beetje aandacht, maar het is echt niet veel werk.

Houten planken

• Nooit in de vaatwasser, en niet laten weken in een sopje. Hout trekt water op, zet uit en gaat scheuren.
• Afspoelen met warm water, eventueel een drupje afwasmiddel, en direct droogwrijven. Plat laten drogen, niet rechtop tegen één kant.
• Een paar keer per jaar inwrijven met een beetje neutrale olie speciaal voor snijplanken (geen olijfolie, die wordt ranzig). Dat voedt het hout en houdt vlekken buiten.
• Geurtjes van knoflook of blauwe kaas verdwijnen met een halve citroen en wat grof zout over het oppervlak.

Messen

• Met de hand afwassen en meteen afdrogen, zeker bij houten heften. De vaatwasser droogt het hout uit en laat het barsten.
• Houd ze scherp. Een bot kaasmes scheurt zachte kaas eerder dan dat het snijdt. Een paar haaltjes over een aanzetstaal volstaat meestal.

Marmer en leisteen zijn onderhoudsvriendelijker, maar marmer is poreus: rode wijn of bietjes kunnen vlekken geven. Even afnemen na gebruik en je hebt er jaren plezier van.

Slim aanschaffen: waar begin je?

Wil je vanaf nul beginnen zonder meteen veel uit te geven, dan is dit wat ik zou kopen, in die volgorde: eerst een ruime houten plank, dan twee goede mesjes (hard en zacht), daarna een setje schaaltjes en prikkers. Met die basis kun je elke borrel aan. De rest breid je uit naarmate je merkt wat je zelf vaak serveert.

Serveer je vooral veel vleeswaren, dan loont een goed charcuteriemes en wat kennis van soorten en combinaties; dat vind je terug in het stuk over soorten vleeswaren en hoe je ze combineert. En wil je het hele plaatje, van inkopen tot opdienen, dan vormt de pijlergids Borrelen, hapjes & charcuterie: zo doe je het de rode draad waar al deze losse stukken op aanhaken.

Kortom: laat je niet gek maken door winkels vol gadgets. Een mooie plank, scherpe messen en een handvol schaaltjes brengen je verder dan welk cadeauset met acht identieke mesjes ook. Koop iets goeds, onderhoud het een beetje, en het gaat langer mee dan jij borrels zult geven.